Никто не улыбался: как в Ганцевичах отмечали 7 ноября при Советском Союзе
Публикуем архивные фото празднования Дня Великой Октябрьской социалистической революции
Як у школе з амаль «савецкай» сістэмай, ужо два тыдні працуюць даяркі ААТ «Дубнякі» Ганцавіцкага раёна, якім кожны дзень выстаўляюць адзнакі за якасць надояў. Па словах работніц сельгаспрадпрыемства, каб павысіць якасць малака, такую матывацыю ўвёў кіраўнік калгаса Уладзімір Грыгаран.
У нядзелю 28 жніўня праваслаўная царква адзначае Успенне Прасвятой Багародзіцы. У гэты дзень сваё пасаднае свята адсвяткуюць адразу некалькі хрысціянскіх святыняў на тэрыторыі Ганцавіцкага раёна. Гэта Свята-Успенская царква ў вёсцы Хатынічы, а таксама дзве капліцы – у вёсцы Гута і ў лясным урочышчы Ізбійскі Бор.
На пачатку 2016 года выйшаў чарговы 13-ы выпуск зборніка навуковых паведамленяў і артыкулаў «Архіварыус», у якім надрукаваны матэрыял кандыдата гістарычных навук, ураджэнца вёскі Дзяніскавічы Дзяніса Лісейчыкава «Надмагільныя камяні з “рускімі” надпісамі XVI–XVII стагоддзяў каля в. Малькавічы Ганцавіцкага раёна». Прапануем увазе чытачоў нашай газеты скарочаны варыянт дадзенага артыкула.
ХХ ст. не толькі масава абудзіла нацыянальную свядомасць, але і абвастрыла палітызаванасць насельніцтва. І калі ў ранейшых часах мы не маем якіх-небудзь звестак пра выяўленне грамадзянскай пазіцыі каго-небудзь з жыхароў Круговіцкай воласці, дык за наступленнем глабальных сацыяльных катаклізмаў – перадусім Першай сусветнай вайны і рэвалюцый 1917 г. – з гушчы сялянства на палітычную арэну рэгулярна выходзяць індывіды і названая мясцовасць не стала выключэннем. Ці не самым першым такім актывістам з’яўляецца кругавец Станіслаў Купайчык.
У Архіве новых актаў (Варшава) знаходзіцца шмат скаргаў дэпутатаў Сейма Польскай Рэспублікі, у якой народныя абраннікі заступаліся перад рознымі міністрамі ў справе адстойвання інтарэсаў. Многія скаргі датычацца парушэння правоў чалавека. Па адной толькі Круговіцкай гміне некалькі такіх дакументаў.
Гэты дзень мы памятаем з падручнікаў гісторыі як дзень уз`яднання Заходняй і Усходняй Беларусі. Але гэты дзень можна назваць адметным і таму, што з гэтага часу пачынаецца «добраахвотнае вызваленне» нашай тэрыторыі ад цвярозасці, у тым ліку і нашага раёна. Менавіта з гэтага часу беларусы пачалі паступова, але няўхільна співацца. Аб падзеях таго часу раскажуць самі жыхары Заходняй Беларусі.
Упершыню вёска Будча згадваецца ў Лiтоўскай метрыцы пад назвай Буча. У дакуменце гаворыцца, што князь Пётр Мiхайлавiч Дамадканавiч у 1515 г. прадаў “навечна” Фёдару Яраславiчу дзве вёскi, у тым лiку Бучу, за 150 коп лiтоўскiх грошай (Цэнтральны дзяржаўны архiў старажытных актаў РФ, ф. 389, воп. 1, кн.1).
У мінулым нумары я расказаў вам, як жылося звычайнаму селяніну да стварэння калгасаў і як праходзіла калектывізацыя. У гэтым нумары я прадаўжаю аповед пра тое, як жылося людзям у калгасе і чаму іхняе жыццё на пачатку стварэння калектыўных гаспадарак можна параўнаць з прыгонным правам, якое праіснавала да 1861 года. Гэты аповед пададзены праз успаміны людзей – сведкаў тых падзей.
землякі ў часы савецкай калектывізацыі, як арганізоўваліся калгасы. Некаторыя з іх нават запісваў на дыктафон. А нядаўна была нагода вярнуцца да аўдыёзапісаў, і я вырашыў прапанаваць чытачам “ГЧ” вытрымкі з аповедаў па тэме калектывізацыі. Пра тое, як жылі нашы прадзеды, дзяды і бабулі ў тыя нялёгкія часы, як іх заганялі ў калгасы, як яны расставаліся са сваёю зямлёй і са скацінаю, раскажуць сведкі тых падзей – жыхары вёскі Вялікія Круговічы (на жаль, адзін з іх, В.А. Трафімчык, ужо пайшоў з жыцця – заўв. аўтара).
У канцы лета 1939 г. польскі стражнік застрэліў сялянскага каня, які ўлез на яго агарод. Гаспадар каня ў адказ пагражаў стралку забойствам. Чым абярнулася для абодвух прыгода з улікам таго, што яна адбылася падчас уваходжання заходнебеларускіх зямель у склад Польшчы, высветліў праўнук уладальніка цяглавай сілы.
У мінулым нумары “ГЧ” быў апублікаваны матэрыял пра ўшанаванне памяці двух ганцаўчан, якія былі расстраляны на месцы масавага знішчэння ў гады вайны. На гэты матэрыял адгукнуўся жыхар вёскі Кукава-Бор Іван Ціхан. Карэспандэнту “ГЧ” ён расказаў гісторыю аб тым, як луста хлеба каштавала чалавеку жыцця.
У мінулую пятніцу, 7 лістапада, у рэдакцыі газеты “Ганцавіцкі час” адбылася прэзентацыя кнігі нашага земляка Анатоля Трафімчыка “1939 год і Беларусь: забытая вайна”. Ужо на прэзентацыі кніга сустрэла сваіх крытыкаў: былы педагог гімназіі г. Ганцавічы Надзея Петручэня засыпала аўтара кнігі пытаннямі і абвінаваціла ў рэзкіх вывадах.
17 верасня 1939 года ўвайшло ў гісторыю Беларусі як дата ўз’яднання нашага народа, падзеленага па выніках савецка-польскай вайны ў 1921 г. У гонар гэтай даты названы вуліцы, ёсць яна і ў Ганцавічах, і ў вёсках раёна.
Великое Княжество Литовское впредь именовать только Белой Русью, а народ ее белорусами, чем на века привяжем ее к России. Замирить Белую Русь силой невозможно. Эту миссию мы возложим на русского чиновника, русского учителя, русского попа. Именно они отнимут у белорусов не только их язык, но и саму память про самих себя. Екатерина ІІ, 1796 год
Другая сусветная вайна адняла шмат жыццяў нашых землякоў. Большасць іх палегла на савецка-германскім фронце. Нядаўна адшуканы звесткі яшчэ пра дзве ахвяры той бойні – агароўца Мікалая Боўта і кругаўца Януша Мехяржынскага, якія загінулі на тэрыторыі Заходняй Еўропы.
Дзевяноста гадоў таму, 21 студзеня 1924 года, памёр Уладзімір Ільіч Ленін. Большасць сённяшніх маладых людзей, магчыма, і не ведае ўжо, хто гэта такі. А вось тыя, чый “адрас – Савецкі Саюз”, яшчэ памятаюць імя гэтага палітыка, ідэолага, рэвалюцыянера, заснавальніка першай у гісторыі свету сацыялістычнай дзяржавы. Да гэтага часу ацэнкі дзейнасці Уладзіміра Леніна, яго гістарычнай ролі адрозніваюцца крайняй палярнасцю.
Вялікіх пісьменнікаў нездарма называюць вялікімі гуманістамі. Да гэтага схіляюць не толькі іх творы, але і жыццё ў цэлым. У першым шэрагу чалавекалюбцаў стаіць і постаць Якуба Коласа. Яго ўнёсак у выратаванне людзей важкі: шмат каго паэт убярог ад Малоха сталінскіх рэпрэсій. Аднак тэма дагэтуль застаецца нераскрытай. Актуальнай публікацыяй мы толькі прыадкрываем яшчэ адну старонку жыцця класіка і заклікаем даследчыкаў дапоўніць яе.
У фондах Ганцавіцкага раённага краязнаўчага музея захоўваецца досыць цікавы дакумент “Гадавая ведамасць суконнай фабрыкі ў вёсцы Ясянец на зямлі памешчыка Ксаверыя Абуховіча ад 20 лістапада 1832 года”. Цікавы ён не столькі ўпамінаннем у ім дастаткова вядомага шляхецкага роду Абуховічаў, а практычна поўным апісаннем, у большай ступені статыстычным, прадпрыемства па вытворчасці сукна.
У лютым гэтага года была прэзентавана кніга «Беларусы ў фотаздымках Ісака Сербава 1911 – 1912 гадоў», якая была выдадзена ў серыі «Энцыклапедыя рарытэтаў». Ісак Сербаў – беларускі этнограф, фалькларыст і археолаг, які ўдзельнічаў у працы па зборы і ахове помнікаў мастацтва і гісторыі. Ён першым з беларускіх этнографаў стварыў вялікую фотатэку, у якой зафіксаваныя тыпы адзення жыхароў розных куткоў Палесся, жылля, гаспадарчых пабудоў, вырабы рамёстваў.
Людзі заўсёды цікавяцца паходжаннем назваў сваіх населеных пунктаў. Пачынаецца гэта з дзяцінства. У школьнай праграме нават прадугледжана сачыненне на адпаведную тэму. Вельмі часта ўсе версіі зводзяцца або да легенды, або да навуковых абгрунтаванняў. Назва “Круговічы” – не выключэнне.