Культавыя дрэвы Палесся: Ізбійскі бор у Ганцавіцкім раёне

Знаходзіцца гэтае месца пры дарозе недалёка ад вёскі Будча, калі ехаць з Ганцавіч. Побач – паварот на вёску Дзяніскавічы. Цяпер яго проста заўважыць з дарогі – тут пабудаваная царква, а жыхары мясцовых вёсак вельмі яскрава ўпрыгожваюць стужкамі і рушнікамі дрэвы навокал. Традыцыя ўпрыгожваць дрэвы павялася здаўна – у мясцовых гэтае месца лічыцца святым.

Стагоддзямі людзі ехалі сюды на конях, хадзілі ў пешае паломніцтва. А 90-гадовая жыхарка вёскі Будча Алена Кляўчэня распавядала, што раней бабулі дабіраліся каля шасці кіламетраў да Ізбійскага бору на каленях!

У бары на Успенне (28 жніўня) праводзіліся багаслужэнні. У гэты дзень у мінулыя стагоддзі шмат людзей тут збіраліся на імправізаваны кірмаш. Тут знаходзілася і крыніца, дзе набіралі асвячонай вады. Нават у бязбожныя савецкія часы, калі царквы ўжо тут не было, жанчыны упрыгожвалі тутэйшыя дрэвы стужкамі. Чаму гэты бор стаў культавым для мясцовых?

Паданні пра ікону

Ёсць розныя варыянты паданняў пра знаходку цудадзейнай іконы ў Ізбійскім бары. Вось як пра гэта распавядала ў 2017 годзе 95-гадовая жыхарка вёскі Будча Надзея Мышкавец:

“Адзін з жыхароў Будчы пайшоў шукаць свайго вала, ці-то каня. Пакуль шукаў, натрапіў на абразок Багародзіцы, які ляжаў пасярод лесу на Ізбійскім Бары. Мужчына падняў абразок, узмаліўся, як гэта прынята ў хрысціянаў, тут жа знайшоў жывёліну і шчаслівы вярнуўся дамоў са святыняй у руках.

Абразок гаспадар паклаў дома ў святліцы – гэта значыць на самым галоўным месцы ў хаце  і заняўся сваімі штодзённымі справамі.

На наступны дзень наранкі падняўся і пайшоў да абразка, але яго ў хаце не аказалася. Вобраз Багародзіцы цудоўным чынам аказаўся на сваім месцы ў Ізбійскім Бары. Будчак рассказаў пра цуд бацюшку. Кажуць, што бацюшкі параіліся паміж сабой, вырашылі, што гэта не што іншае, як знак звыш і пабудавалі на месцы знаходкі царкву”, – апавядала Надзея Рыгораўна.

А вось што расказвала, успамінаючы аповед бабулі, Марыя Савеня, якая нарадзілася ў 1937 годзе:

“Ёсць адно месца, куды людзі з усіх сёл прыходзяць і прызджаюць. Была некалі ў лесе, што за Лахаўкаю (была такая рака), сасна тоўстая-тоўстая (паказвае рукамі дыяметр прыблізна 1,5 метра). З’явілася на ёй аднекуль ікона Божай Маці. Там людзі ягады збіралі, то пабачылі яе.

Вырашылі завезці ў Дзяніскавічы, суседнюю вёску, у царкву. Праз некаторы час ікона зноў з’явілася ў лесе. Людзі зноў завезлі яе ў Круговіцкую царкву. А яна ізноў на той сасне з’явілася. І вырашылі людзі на гэтым святым месцы паставіць царкву”, — расказвала Марыя Савеня.

Карацей, святым месцам стала гэтае месца, пабудавалі тут царкву. А тую сасну увесь час упрыгожвалі рушнікамі і іконамі, нават калі яна ссохла. Паводле паданняў, людзі моліліся тут за здароўе.

“З тых часоў шмат цудаў адбылося на тым месцы, – казала Надзея Мышкавец. – Па шчырых малітвах людзі і па сённяшні дзень атрымліваюць збавенне ад бед.

Царкву адрадзілі, а дрэвы працягваюць упрыгожваць рушнікамі

Падчас другой сусветнай вайны царква згарэла, невядомы лёс той самай іконы. Але людзі працягвалі сваё паломніцтва ў Ізбійскі бор і маліліся сярод дрэў. А ў 2014 годзе здарыўся працяг падання. Падчас распілоўвання бярозы, якая расла непадалёку ад той самая сасны, на яе зрэзе выявіўся абрыс Маці Божай з немаўляткам і крыж.

Першапачаткова тут знаходзілася менавіта ўніяцкая капліца, аб чым сведчыць Пратакол генеральнай візітацыі Дзяніскавіцкай уніяцкай царквы Клецкага дэканата, які датуецца 5 лютага 1784 года:

«Капліца ў пушчы, якая называецца «на Ізбійскім Бары», знаходзіцца за мілю ад парафіяльнай царквы. Пад тытулам Успення Найсвяцейшай Дзевы. Ніякіх абавязкаў для святара і наданняў (на ўтрыманне гэтай капліцы) не мае.

Пастаўленая ў незапамятныя часы. Зрубленая з кругляка ў вуглы. Накрытая дранкай. З адным купалам, на якім жалезны крыж. Дзверы да яе на жалезных завесах з навясным замком, жалезнымі зашчэпкай і прабоем. Падлога і столь з дошак. Тры вакны простага шкла зроблены з дрэва. Вялікі алтар за пафарбаванымі разбярскай работы Царскімі Варотамі. У ім абраз Найсвяцейшай Дзевы, перад якім прастол сталярнай работы, накрыты рушнікамі і на якім адна пара драўляных падсвечнікаў».

У ХІХ стагоддзі яна стала праваслаўнай. З Кліравай ведамасці за 1865 год становіцца вядома, што: «У Ізбійскім Бары знаходзілася прыпісная царква ў гонар Успення Прасвятой Багародзіцы.

Пабудавана яна была ў 1861 годзе (па ўсёй бачнасці, вялася перабудова пад каноны праваслаўнай святыні) з дазволу Мінскай духоўнай кансісторыі намаганнямі мясцовага святара Людвіга Гарбацэвіча і царкоўнага старасты Герасіма Глеба.

Будынак царквы ў Ізбіцкім Бары быў драўляны, без званіцы. Начынне было ў дастатковай колькасці. Ад самастойнай царквы знаходзілася на адлегласці ў 6 вёрст (6,6 км)». Так ці інакш, знішчана яна была падчас вайны. А аднаўленне царквы тут пачалося ў 2014 годзе, людзі ахвотна ахвяравалі на яе, і хутка была адбудаваная.

Ізбійскі бор стаў настолькі культавым у Ганцавіцкім райнё, што пра яго ёсць і лірыка.

Ізбійскаму бару прысвячаюць вершы

Ізбійскі Бор – зямля святая,
З душы зямлі легенда тая.
Даўным-даўно старыя дрэвы
У лесе раптам пасвятлелі.

***

Святло лілося, дзе крыніца,
І людзі сталі ўсе дзівіцца:
Там пад сасной, старой, высокай,
Абраз свяціўся так далёка,
І Маці Божая глядзела,
Як быццам штось сказаць хацела.

Гэта частка верша жыхаркі Ганцавіцкага раёну Наталлі Тарабеш. Чытайце яго цалкам па спасылцы.